Je hebt geen stoel aan tafel om op het puntje te blijven zitten

Er wordt vaak gezegd dat vrouwen een stoel aan tafel moeten krijgen. Een stoel aan de bestuurstafel, in de politiek, in de directiekamer. Op de plekken waar besluiten worden genomen, waar invloed wordt uitgeoefend en waar de toekomst wordt bepaald. Terecht, want vertegenwoordiging en zichtbaarheid doen ertoe en vrouwen horen daar net zo goed thuis als mannen. Daar zouden we het anno 2026 het wel over eens moeten zijn.

Toch is er iets waar we het volgens mij veel te weinig over hebben. Wat als je die stoel aan tafel dan eindelijk hebt, maar voortdurend bang bent dat iemand je ontmaskert als een “imposter“? Wat als je jarenlang hebt gewerkt om die plek te bereiken, maar eenmaal aan tafel je jezelf betrapt continu bezig te zijn met de vraag of je wel goed genoeg bent? Dan wordt het krijgen van die stoel aan tafel iets heel anders dan het daadwerkelijk innemen van je plek.

De onzichtbare strijd

Faalangst heeft niet altijd het gezicht van iemand die zich terugtrekt, kansen laat liggen of geen verantwoordelijkheid durft te nemen. Soms ziet faalangst eruit als een vrouw die succesvol is, die verantwoordelijkheid draagt, moeilijke beslissingen neemt, anderen aanmoedigt en op het eerste oog zonder enige twijfel haar plek inneemt. Een vrouw die altijd goed voorbereid is, die net iets harder werkt dan anderen, die haar woorden zo zorgvuldig afweegt, omdat ze bang is iets verkeerds te zeggen, dat ze uiteindelijk maar stil blijft. Die vrouw die zichzelf na een dag vol vergaderingen ’s avonds thuis afvraagt of haar bijdrage wel goed genoeg was. Ze wuift complimenten weg, maar wanneer ze kritiek krijgt maalt het dagen door haar hoofd. Ondanks alles wat ze heeft bereikt, nog steeds het gevoel heeft dat ze zichzelf moet bewijzen. Ben jij die vrouw?

Ik denk namelijk dat veel vrouwen zich hierin herkennen. Misschien niet in alles, maar wel in dat voortdurende stemmetje dat vraagt: “Ben ik wel goed genoeg?”. Toch is het zo dat wanneer je op die stoel zit, je eigenlijk helemaal geen tijd hebt om je daarmee bezig te houden. Wanneer je met die vraag bezig bent, ben je namelijk niet bezig met het nemen van verantwoordelijkheid en het maken van goede beslissingen. Je bent dan niet met je taak bezig, maar met jezelf. Dat klinkt misschien best hard, maar het is wel de waarheid en dat onderkennen is een deel van de oplossing.

Tegelijkertijd maak dat het ingewikkeld, want juist de eigenschappen die vaak tot succes leiden zijn ook vaak de eigenschappen waarmee we onze faalangst verborgen houden. Het perfectionisme, dat schijnbaar oneindige doorzettingsvermogen, het extreme verantwoordelijkheidsgevoel en dan is er ook nog de behoefte om niemand teleur te stellen. Klinkt het je bekend in de oren? Van buitenaf zien anderen die sterke vrouw en van binnen kan diezelfde vrouw voortdurend bezig zijn met die onzichtbare strijd om haar eigen onzekerheid te overwinnen.

Je plek verdienen is niet hetzelfde als geloven dat je hem ook echt verdiend hebt. Ik heb zelf moeten leren dat er een wezenlijk verschil bestaat tussen het hebben van een positie en het voelen dat je die positie mag innemen. Je kunt namelijk gekozen worden, vertrouwen krijgen, erkenning ontvangen en je kunt zelfs leidinggeven aan anderen, maar als je diep vanbinnen nog steeds gelooft dat je pas waardevol bent wanneer je alles goed doet, verandert een nieuwe positie daar niet automatisch iets aan.

Sterker nog, soms wordt die onzekerheid alleen maar groter, omdat je zo met de angst om te falen bezig bent dat je niet aan het invullen van je rol toekomt en jezelf blokkeert. Hoe zichtbaarder je wordt, hoe meer er op het spel lijkt te staan en hoe groter je verantwoordelijkheid, hoe groter de kans dat je je laat besturen door de angst om fouten te maken. Toen ik lijsttrekker werd, realiseerde ik me opnieuw hoe bijzonder het is wanneer mensen hun vertrouwen in je uitspreken, maar ook hoe belangrijk het is om dat vertrouwen zelf te leren voelen. Ik wilde niet mijn eigen grootste blokkade worden.

Leiderschap niet vraagt om iemand die alles perfect doet. Het vraagt om iemand die verantwoordelijkheid durft te nemen. Ook en misschien wel juist wanneer de uitkomst onzeker is. Inmiddels weet ik dat ik niet foutloos hoef te zijn om van betekenis te kunnen zijn. Dat klinkt misschien vanzelfsprekend, maar voor iemand die gewend is haar eigenwaarde te verbinden aan prestaties, is dat een wereld van verschil.

Wie heeft je eigenlijk verteld dat je niet goed genoeg bent?

Faalangst ontstaat niet zomaar. Soms groeit die vanuit verwachtingen die anderen van ons hebben, soms vanuit ervaringen waarin fouten werden afgestraft, prestaties als vanzelfsprekend werden beschouwd of waardering vooral afhankelijk leek van wat je bereikte en soms ontstaat die vanuit de maatschappelijke verwachtingen waarmee vrouwen nog altijd te maken krijgen.

Laten we eerlijk zijn, ook nu nog in de 21e eeuw moeten vrouwen te vaak nog ambitieus zijn, maar niet te dominant. Vooral zelfverzekerd, maar niet arrogant. We worden verwacht daadkrachtig te zijn, maar juist ook aardig te blijven. We moeten onze mening geven, maar vooral niet te veel ruimte innemen. Het zijn tegenstrijdige verwachtingen waaraan je onmogelijk allemaal kunt voldoen en toch proberen veel vrouwen dat wel.

We passen ons aan aan omstandigheden, wegen onze woorden af op een gouden weegschaaltje, we blijven proberen niemand voor het hoofd te stoten of te passeren, we bereiden ons nog beter voor om maar niet teleur te stellen en te vaak zwijgen we, terwijl we eigenlijk iets belangrijks te zeggen hebben. Niet omdat we niets weten of kunnen, maar omdat we bang zijn dat wat we zeggen of doen niet goed genoeg is.

Daarmee wordt faalangst niet alleen een persoonlijke worsteling, maar ook een belemmering voor de invloed die vrouwen daadwerkelijk kunnen uitoefenen, want wat heeft het voor zin dat we meer vrouwen aan tafel krijgen, als zij zich vervolgens niet vrij voelen om hun stem te laten horen en hun talent volledig te benutten?

Je hoeft niet eerst van je faalangst af

Moed niet betekent dat je geen angst voelt. Moed betekent dat je iets doet ondanks die angst. Het lef om je hand wel op te steken terwijl je nog twijfelt, dat je een standpunt inneemt terwijl je weet dat niet iedereen het met je eens zal zijn en dat je een kans aangrijpt zonder vooraf de garantie te hebben dat je zult slagen. Het is heel belangrijk jezelf ruimte te geven om fouten te maken, zonder die fouten onmiddellijk te zien als bewijs dat je tekortschiet. Zolang je ze maar blijft herstellen en ervan leert. Hoe zou ontwikkeling er anders uit moeten zien?

Dat vraagt om een andere manier van kijken naar jezelf. Door je niet langer bezig te houden met “Ik moet bewijzen dat ik hier thuishoor.”, maar met “Ik ben hier op een plek waar ik met mijn ervaringen, mijn perspectief en mijn ideeën verschil kan maken.” Dat klinkt natuurlijk allemaal heel makkelijk en leest lekker weg op een blog, maar wanneer je eraan staat is het best een uitdaging en dat is precies waarom ik de FearLess Methode ben gaan ontwikkelen. Ik geloof namelijk dat er ontzettend veel vrouwen zijn die veel meer in hun mars hebben dan ze zichzelf toestaan te laten zien. Vrouwen die niet meer kennis, meer diploma’s of meer ervaring nodig hebben, maar die moeten leren om niet hun eigen grootste blokkade te zijn.

FearLess gaat dan ook niet over het laten verdwijnen van angst. Het gaat over het herkennen van de patronen die ons klein houden, over begrijpen waar die patronen vandaan komen en over leren om andere keuzes te maken. Niet wachten totdat je zeker weet dat je het kunt, maar ontdekken wat er mogelijk wordt wanneer die zekerheid geen voorwaarde meer is.

De verantwoordelijkheid van die plek aan tafel

En als je dan aan tafel zit? Dan heb je wat mij betreft ook een verantwoordelijkheid om niet alleen je eigen plek in te nemen, maar ook ruimte te maken voor anderen. Om de vrouw waarvan je weet dat zij nog twijfelt aan te moedigen haar mening te geven, om niet alleen de luidste stemmen te horen, om mensen niet onmiddellijk af te rekenen op iets wat misgaat, maar ze te helpen het als les te leren benutten, om waardering uit te spreken en vertrouwen te geven.

Echte invloed gaat niet alleen over hoeveel ruimte je zelf inneemt, maar het gaat juist ook over hoeveel ruimte je anderen durft te geven. Ik wil bijdragen aan een maatschappij waarin vrouwen niet voortdurend het gevoel hebben dat ze hun plek opnieuw moeten verdienen, waarin leiderschap niet wordt afgemeten aan foutloosheid en waarin we stoppen met het verwarren van bovenmatig zelfvertrouwen met deskundigheid. Ik wil graag samen toewerken naar een wereld waarin vrouwen hun ambities niet kleiner maken om binnen de (onderschattende) verwachtingen van anderen te passen.

Vrouw, die stoel is ook er ook voor jou!

Misschien zit je al jaren aan tafel, maar voelt het nog steeds alsof je vaker toeschouwer dan deelnemer bent. Misschien wacht je op het moment waarop je voldoende ervaring hebt, voldoende kennis bezit of voldoende zelfvertrouwen voelt om je uit te spreken. Misschien denk je dat je eerst van je faalangst af moet en dat je moet blaken van zelfvertrouwen voordat je werkelijk kunt laten zien wat je in huis hebt. Wat als dat moment zich niet vanzelf voordoet en als blijkt dat zelfvertrouwen niet iets is wat je eerst moet hebben, maar iets wat groeit doordat je jezelf toestaat om ruimte in te nemen?

In dat geval begint verandering bij de overtuiging dat je er nu al mag zijn. Dus als je die stoel aan tafel hebt gekregen, ga dan niet op het puntje zitten. Neem hem volledig in en schuif aan, spreek je uit, laat je horen, stel vragen, maak fouten, herstel ze, leer ervan en groei! Je bent niet aan tafel gekomen om alleen maar als toeschouwer aanwezig te zijn. Je bent er om je plek in te nemen en van betekenis te zijn.

Wat als er nog geen stoel voor je is? Breng er dan zelf een mee. Je hoeft niet te wachten totdat iemand anders bepaalt dat je goed genoeg bent. De tafels zijn er. Vindt er een die bij je past en als je wat aanmoediging nodig hebt, weet mij te vinden!