Goede wijn behoeft geen krans. Toch?!

“Goede wijn behoeft geen krans.”

Het is een uitspraak die mijn vader vroeger regelmatig deed en een die me mijn hele leven is bijgebleven. De gedachte erachter was simpel: als je iets goed doet, hoeft dat niet benoemd te worden. Goede resultaten spreken immers voor zich en dus werden er bij ons thuis niet veel complimenten gegeven. Een goed resultaat was vanzelfsprekend. Je had gedaan wat er van je verwacht werd, niet meer en niet minder.

Maar voor slechte resultaten gold iets heel anders. Waar succes nauwelijks aandacht kreeg, bleef falen nooit onopgemerkt. Een onvoldoende, een fout of iets wat niet goed genoeg of naar verwachting was, het had allemaal consequenties. Soms in woorden, soms in de reactie die erop volgde. De boodschap was in ieder geval duidelijk: goed presteren was de norm en tekortschieten was simpelweg geen optie en dat doet iets met je. Het goede daaraan is dat uiteindelijk, nu jaren later, de FearLess Methode daaruit is voortgekomen.

De kracht van woorden die je niet hoort

Als kind leer je niet alleen van wat mensen tegen je zeggen, maar ook van wat ze niet zeggen. Ook een van de gevleugelde uitspraken van mijn vader: “Je moet luisteren naar wat niet gezegd wordt”. Dat deed ik tijdens mijn jeugd. Ik leerde dat waardering niet vanzelfsprekend werd uitgesproken, dat je vooral moest zorgen dat je geen fouten maakte en dat een mooie prestatie eigenlijk nooit iets bijzonders was, omdat het gewoonweg van je verwacht werd.

Misschien is dat ook wel een van de redenen waarom ik het zelf heel bewust anders wil doen. Ik bedank mensen vaak voor hun inzet, hun tijd, hun betrokkenheid of gewoon omdat ze iets voor mij of een ander hebben gedaan. Ik geef complimenten wanneer ik zie dat iemand ergens moeite voor heeft gedaan, een stap heeft gezet, iets moois heeft bereikt of gewoon voor de leuke outfit die ze die ochtend uit hun kledingkast hebben getrokken.

Dit doe ik niet omdat alles voortdurend gevierd moet worden (al houd ik wel van leuke feestjes) en ook niet omdat ik vind dat mensen voor iedere inspanning een schouderklopje nodig hebben, maar omdat ik weet wat het betekent als waardering uitblijft. Een compliment een bedankje of aanmoediging verandert misschien niets aan het resultaat, maar kan wel alles veranderen aan hoe iemand dat resultaat beleeft en een simpel ‘dank je wel’ kan iemand het gevoel geven dat zijn of haar bijdrage ertoe doet.

Macht krijg je. Gezag moet je verdienen.

Vorige raadsperiode volgde ik de leergang Modern gezag voor raadsleden. Een leergang, waarin ik veel over politiek leiderschap leerde, die me geholpen heeft in het uiteindelijke besluit me te kandideren voor het lijsttrekkerschap, die me aan het denken zette over mijn eigen leiderschap en de manier waarop ik invulling geef aan de verantwoordelijkheden die bij mijn rol horen.

Een van de onderwerpen die me het meest is bijgebleven, was het verschil tussen macht en gezag. Twee termen die nogal eens door elkaar gebruikt worden en toch zijn het wezenlijk verschillende concepten. Macht kun je ontlenen aan een positie, een functie, een titel of de bevoegdheden die daarbij horen. Macht geeft je de mogelijkheid om besluiten te nemen, richting te bepalen of invloed uit te oefenen. Macht past niet bij wie ik ben en ik kan eigenlijk wel vaststellen dat ik best een aversie tegen macht heb. Het is niet iets wat ik actief zou nastreven en daardoor had ik mezelf in het verleden niet kunnen voorstellen dat ik ooit leiderschapsrol zou vervullen.

Gezag werkt anders en moet je verdienen. Gezag ontstaat niet automatisch wanneer je een functie krijgt. Het groeit wanneer mensen vertrouwen hebben in wie je bent, wat je doet en hoe je met anderen omgaat. Je kunt macht hebben zonder gezag en je kunt gezag hebben zonder formele macht. Dat onderscheid werd tijdens de leergang zo helder gesteld dat het iets in mij wakker heeft gemaakt, want in een leiderschapsrol kun je gemakkelijk het gevoel krijgen dat je je op een bepaalde manier moet gedragen. Dat je in zo’n rol steviger moet zijn, meer afstand moet bewaren of vooral moet laten zien dat je de leiding hebt, maar hoe fijn is het wanneer juist de dingen die je van nature doet en die passen bij jouw persoonlijkheid, de basis kunnen vormen van jouw gezag?

Leiderschap begint niet bij jezelf groter maken

Tijdens de leergang realiseerde ik me dat ik helemaal geen andere versie van mezelf hoefde te worden om een leiderschapsrol goed te kunnen vervullen. Sterker nog, misschien moest ik juist dichter bij mezelf blijven.

In mijn dagelijks leven vind ik het vanzelfsprekend om mensen te bedanken, waardering uit te spreken en oog te hebben voor wat anderen bijdragen. Waarom zou ik dat dan anders doen zodra ik een leiderschapsrol vervul? Een compliment of een blijk van waardering wordt niet minder waard omdat het van een leidinggevende komt, want mensen willen niet alleen weten wat er van hen verwacht wordt, ze willen ook weten dat hun bijdrage gezien wordt.

Dat betekent overigens niet dat leiderschap alleen maar bestaat uit aardig zijn, bedanken en complimenten geven. Dat heb ik inmiddels ook wel geleerd. Soms moet je moeilijke besluiten nemen, mensen aanspreken, teleurstellen of een grens trekken. Ook dat hoort erbij, maar duidelijkheid en waardering sluiten elkaar niet uit. Net zomin als stevigheid en menselijkheid. Sterker nog, het is belangrijk een balans te vinden die bij jou past.

Niet een rol spelen, maar je de rol eigen maken

Dat was wel een van mijn belangrijkste inzichten uit de leergang. Ik hoefde niet te leren hoe ik een leider moest ‘spelen’. Ik moest juist leren hoe ik de rol van leider kon invullen op een manier die bij mijn past. Dat klinkt misschien als een klein verschil, maar voor mij was het een wezenlijke verandering, want zodra je probeert te voldoen aan het beeld van hoe een leider zou moeten zijn, loop je het risico afstand te nemen van wie je zelf bent, terwijl juist daarin je kracht kan liggen.

Ik hoefde niet minder betrokken te zijn om duidelijk te kunnen zijn. Ik hoefde al helemaal niet minder waardering uit te spreken om serieus genomen te worden en ik hoef mezelf niet groter te maken om anderen richting te kunnen geven. Ik kan leidinggeven vanuit dezelfde waarden die ik belangrijk vind in mijn persoonlijke leven. Dat betekent voor mij door mensen de laten blijken dat ik ze zie, dat ik ze niet alleen hoor maar ook echt probeer te luisteren, door verantwoordelijkheid te nemen en moeilijke gesprekken niet uit de weg te gaan.

Dit betekent zeker niet dat ik allemaal goed doe, want inmiddels weet ik dat fouten maken er ook gewoon bij hoort en dat er altijd iets van te leren valt. Wat het voor mij wel heeft betekent is dat mijn leiderschap op die manier van ook echt van mij is en past bij wie ik als persoon ben.

Bijzondere wijn verdient waardering

Ik denk nog regelmatig terug aan die uitspraak van mijn vader. “Goede wijn behoeft geen krans.” Hij vond dat kwaliteit zou voor zichzelf moeten spreken en je hoeft niet continu bevestigd te worden om te weten dat je iets goed hebt gedaan. Toch kijk ik er anders naar.  Heel anders zelfs. Iets kan vanzelfsprekend lijken voor degene die het resultaat ziet, terwijl er voor degene die het heeft bereikt een wereld van inspanning achter schuilgaat en een compliment doet niets af aan die prestatie. Het geeft er juist een blijk van erkenning aan. Waardering uitspreken betekent niet dat je de lat lager legt. Het betekent dat je ook oog hebt voor de mensen die proberen die lat te bereiken.

Leiderschap kan niet alleen gaan over wat je van mensen vraagt, maar vooral ook over wat je hen geeft en misschien is dat wel de belangrijkste les die ik uit mijn jeugd en uit de leergang heb meegenomen. Het bieden van vertrouwen, erkenning, ruimte om fouten te maken en de wetenschap dat hun inzet ertoe doet en gezien wordt, is geen teken van zwakte, maar juist de kracht van leiderschap dat niet vanuit macht is opgebouwd.

Goede wijn behoeft misschien geen krans, maar dat het geen kwaad kan om af en toe te zeggen hoe bijzonder die wijn eigenlijk is en als ik daarmee iemand het gevoel kan geven dat hij of zij gezien en gewaardeerd wordt, dan doe ik dat graag. Niet omdat het bij mijn rol hoort, maar omdat het bij mij hoort.